Ik wil mijn gedachten kwijt
Dicteer in plaats van typen. Je stem wordt tekst die je daarna kunt ordenen en verbeteren. Handig voor een eerste versie, notitie of lange uitleg.
Controleer: namen, cijfers, vaktermen en leestekens.
Actuele toolwijzer
Begin niet bij een merk of abonnement. Kies eerst wat je wilt doen: je gedachten uitspreken, samen nadenken, met een schets laten zien wat je bedoelt, een document maken of met vaste bestanden werken.
Modellen en werkvormen bijgewerkt: 19 november 2026
Eerst de werkvorm
De lichtste werkvorm is vaak genoeg. Je kunt tijdens één taak ook wisselen: eerst praten, daarna lezen en ten slotte zelf corrigeren.
Dicteer in plaats van typen. Je stem wordt tekst die je daarna kunt ordenen en verbeteren. Handig voor een eerste versie, notitie of lange uitleg.
Controleer: namen, cijfers, vaktermen en leestekens.
Voer een gesproken of getypt AI-gesprek. Laat de AI één vraag tegelijk stellen, samenvatten en verschillende perspectieven onderzoeken.
Controleer: of de samenvatting jouw bedoeling volgt en geen oordeel toevoegt.
Upload een ruwe schets, foto of voorbeeld en licht toe wat je ermee wilt bereiken. Handig voor een dia, webindeling, procesplaat of andere eerste visual.
Controleer: interpretatie, exacte tekst en cijfers, rechten, leesbaarheid en bewerkbaarheid.
Werk in een chat, met bestanden of in een bewerkbaar document naast het gesprek. Maak een webtekst, plan, mail of gespreksoverzicht en behandel feedback als voorstel, niet als opdracht.
Controleer: doel, lezer, feiten, eigen wijzigingen en uitvoerbaarheid.
Gebruik een desktop- of codehulpmiddel dat een aangewezen werkmap kan lezen en, met jouw toestemming, bestanden kan toevoegen of wijzigen.
Controleer: mapgrens, voorgestelde wijzigingen, back-up en gevoelige inhoud.
Oktober 2026 · modellen
Een model is de motor; de app bepaalt welke bestanden, hulpmiddelen en deelmogelijkheden je kunt gebruiken. Een nieuwe motor geeft je dus niet vanzelf alle functies.
OpenAI richt dit model op complex programmeerwerk, computergebruik en professioneel werk. In Work en Codex kun je het, waar beschikbaar, inzetten om bijvoorbeeld bronmateriaal naar een document of klein prototype te vertalen.
Controleer je modelkeuze en toegang in je eigen account. Beschikbaarheid hangt af van abonnement, uitrol en organisatie-instellingen; de gewone chat hoeft niet dit model te gebruiken.
Anthropic richt dit model op omvangrijk kenniswerk en programmeren. Je kunt ermee onderzoeken hoe een plan, uitleg of toepassing scherper wordt. Denk aan een onderbouwde vergelijking, een werkinstructie of een visuele uitleg op basis van gecontroleerde bronnen.
Het model bedenkt en bouwt mee; functies zoals Artifacts, Docs en Slides horen bij de Claude-omgeving. Controleer welke daarvan voor jouw account beschikbaar zijn.
Je hoeft voor deze proef geen nieuw abonnement af te sluiten. Een tweede AI-antwoord is een vergelijking, geen onafhankelijke broncontrole.
Van gesprek naar iets bruikbaars
Vraag om een concreet eindproduct en werk in kleine rondes. Controleer eerst de inhoud en daarna pas vorm, knoppen en delen.
Kies wat je collega, klant of bestuur nodig heeft: een vergelijking, beslisnotitie, werkinstructie, presentatie of kleine toepassing. Een explainer is één mogelijkheid: een korte uitleg met bijvoorbeeld een visual en controlevraag.
In Claude Docs kun je een document naast het gesprek zelf bewerken en gerichte wijzigingen vragen. Claude Slides en Design bieden andere vormen. ChatGPT Work kan eveneens documenten, presentaties en andere bestanden opleveren en laten bekijken.
Vraag vooraf om het gewenste bestandstype. Controleer wat exporteren en delen werkelijk opleveren en of de ontvanger het kan openen.
ChatGPT kan, waar beschikbaar, interactieve visualisaties tonen: een grafiek, rekenhulp of planner. Kijk of Visualize in jouw omgeving verschijnt; toegang verschilt per account, app en uitrol. Claude Artifacts kan eveneens een uitleg of kleine toepassing naast het gesprek tonen. Met Work, Codex of Claude Code kun je ook een prototype uitwerken. Gebruik eerst fictieve gegevens en één duidelijke hoofdtaak.
Een werkende knop bewijst niet dat opslag, toegangsrechten of gezamenlijk gebruik geregeld zijn. Test de toepassing zoals een nieuwe gebruiker dat zou doen. Controleer bekende uitkomsten, ongeldige invoer, toetsenbordbediening en kleine schermen. Een visualisatie is meestal een momentopname, geen automatisch bijgewerkt dashboard.
In de nieuwe Claude-ervaring komen chat en Cowork samen; tijdens de uitrol kan jouw scherm nog de oude indeling hebben. Ook Work kan een taak met meerdere stappen uitvoeren.
Omschrijf het resultaat, toegestane bronnen en een stopmoment. Laat eerst een plan zien. Publiceren, verzenden, verwijderen of een account verbinden vraagt een bewuste eigen keuze.
Claude kan stijlinformatie hergebruiken via ontwerpsystemen. Deze functie is in bèta en vraagt een ondersteund betaald account. Controleer de beschikbare functies en toegangsrechten in jouw omgeving; gebruik voor de oefening anders een gewone stijlkaart.
De losse Claude Design-omgeving wordt verplaatst naar Claude en sluit volgens de aangekondigde planning op 14 december 2026. Maak deze route daarom niet afhankelijk van één knop of oud scherm. Bewaar je eigen stijlafspraken en bestanden buiten de tool. Wijzig geen gedeeld ontwerpsysteem of teaminstelling zonder afstemming.
Bij Opus 5.5 is de beschikbare inspanningsinstelling een belangrijk middel om kwaliteit, wachttijd en verbruik af te wegen. Begin voor een kleine taak met de gebruikelijke instelling in jouw app. Als je kunt kiezen, vergelijk dan dezelfde taak aan vaste criteria voordat je de instelling verhoogt. Namen en knoppen kunnen verschillen; een API-instelling hoeft niet in jouw chat zichtbaar te zijn.
Een hogere instelling is geen broncontrole. Beoordeel nog steeds juistheid, ontbrekende informatie en bruikbaarheid. Voor leren en samen oefenen blijven vragen en tussentijdse afspraken nuttig; die hoef je niet weg te halen omdat een model langer zelfstandig kan werken.
Leg vast wat klaar moet zijn, welke relevante bestanden of gekoppelde bronnen AI mag lezen, waar concepten mogen komen en wanneer het werk moet stoppen. Geef niet automatisch toegang tot je hele schijf, mailbox of alle verbonden apps.
Maak onderscheid tussen je opdracht en aangeleverde broninhoud. Tekst in een document is geen toestemming om je instructies te wijzigen, iets te publiceren of gegevens naar een ander systeem te sturen. Labels helpen, maar zijn geen garantie tegen misbruik. Behoud controlepunten voor verzenden, publiceren, accountkoppelingen, kosten en verwijderen.
Bij langere taken: bewaar een gecontroleerde stand-van-zaken en de oorspronkelijke bronnen. Oefen met verder werken in een nieuw gesprek.
Eén korte briefing
Vertel voor wie het resultaat is, wat die persoon ermee moet kunnen, welke bron leidend is en wat niet mag worden ingevuld. Vraag eerst een voorstel en geef daarna pas akkoord voor de eerste versie. Dit kun je typen of inspreken.
Voorbeelden van nu
Dit zijn voorbeelden, geen ranglijst. Functies verschillen per apparaat, account, taal en abonnement en kunnen veranderen.
Gebruik de dicteerfunctie van Windows, macOS, je telefoon of een apart spraak-naar-tekstprogramma zoals Wispr Flow. Dit is vooral invoer: je woorden verschijnen als tekst in de toepassing waarin je werkt.
Begin met de bron: een opname, toegestane afspeellink of tekst. Controleer of de AI het audiospoor werkelijk kan verwerken. Een betere transcriptie, verslag, besluitenlijst en analyse hebben ieder een eigen controle nodig. Bewaar ze in één lokale werkmap.
ChatGPT Voice, Claude Voice, Microsoft Copilot Voice en Gemini Live zijn voorbeelden van omgevingen waarin je hardop kunt overleggen. Kijk in je eigen app welke talen en mogelijkheden beschikbaar zijn.
ChatGPT, Claude, Microsoft Copilot en Gemini kunnen, afhankelijk van de gekozen versie, tekst en bestanden gebruiken. Sommige omgevingen openen daarnaast een document naast het gesprek. Claude Docs is daar een actueel voorbeeld van. Je kunt zelf meeschrijven en daarna gerichte wijzigingen vragen. Controleer welke functies jouw account heeft en bewaar bij belangrijk werk zelf herkenbare tussenversies.
Je kunt AI ook laten werken in het programma waarin je al werkt. Een invoegtoepassing opent een zijpaneel. Daar beschrijf je wat er moet gebeuren en AI past het geopende bestand aan. Claude in Excel, Word en PowerPoint, Microsoft Copilot en ChatGPT in Excel zijn voorbeelden. Meestal heb je een betaald abonnement nodig. Je blijft zo in je eigen bestand en sjabloon, maar AI wijzigt wel je echte bestand. Werk daarom op een kopie en kijk het resultaat na.
In onder meer ChatGPT Images kun je een schets of bestaande afbeelding gebruiken als uitgangspunt. Beschrijf exact wat moet veranderen én wat gelijk moet blijven. Werk daarna stap voor stap. Een gegenereerd beeld is niet automatisch een bewerkbare presentatie en tekst, cijfers, logo's en herkenbare personen vragen altijd controle.
ChatGPT Work, Codex en de Claude-desktopapp kunnen, met passende toegang, vanuit een aangewezen map werken. Claude Code biedt ook een desktoproute; een terminal is niet de enige mogelijkheid. Een bestand op je computer staat lokaal; dat betekent niet automatisch dat de verwerking ook lokaal blijft.
De lastigste stap
Hier lopen de meeste mensen vast. Twee dingen helpen om te begrijpen waarom.
Een gewone browserchat heeft niet vanzelf toegang tot je lokale map. Uploaden maakt meestal een afzonderlijke kopie. Sommige werkomgevingen kunnen via een goedgekeurde verbinding met je computer werken. Dat vraagt een beschikbare functie, een gekoppelde computer en beperkte toestemmingen. Begin in deze cursus met de desktoproute en controleer welke map werkelijk geopend is.
Lokaal opgeslagen is niet hetzelfde als lokaal verwerkt. Een bestand op je eigen computer blijft daar staan, maar zodra de AI de inhoud leest gaat die meestal naar de servers van de aanbieder. Zet daarom ook in een verbonden map geen wachtwoorden, bijzondere persoonsgegevens of vertrouwelijke stukken.
De cursus Bouw je eigen AI-kennissysteem doorloopt dit stap voor stap, met een editor, twee routes voor de AI-tool en een test om te controleren of de verbinding klopt.
Drie vragen die vaak terugkomen
Kort en feitelijk, met de datum hierboven. Voor je eigen situatie geldt altijd wat je organisatie heeft afgesproken.
Kosten
Voor het leren van de werkwijze niet. Je kunt vaak met gratis functies beginnen, bijvoorbeeld typen of de dicteerfunctie van je computer. Gesproken gesprekken, nieuwe modellen, langere taken en maptoegang kunnen extra voorwaarden of een betaald plan hebben. Voor de bouwcursus heb je een omgeving nodig die de aangewezen werkmap werkelijk kan lezen en schrijven. Kijk in je eigen app wat jouw abonnement bevat voordat je iets afsluit.
Gegevens
Zodra er persoonsgegevens door een AI-tool gaan, is er sprake van verwerking en geldt de AVG onverkort. Een gewoon persoonlijk account is daar meestal niet geschikt voor, omdat je organisatie dan geen afspraken met de aanbieder heeft gemaakt over die verwerking. Werk daarom met fictieve of geanonimiseerde voorbeelden en overleg met de verantwoordelijke in je organisatie voordat je met echte gegevens werkt. Ik ben geen jurist; dit is een vuistregel en geen advies.
Rechten
Auteursrecht veronderstelt een menselijke maker. Tekst of beeld dat volledig door AI is voortgebracht, valt daar in Europa in beginsel niet onder; wat jij er zelf aan toevoegt, kiest en herschrijft wel. Praktisch betekent dat twee dingen: je kunt niet zomaar verbieden dat een ander iets soortgelijks gebruikt en je blijft zelf verantwoordelijk voor wat je publiceert. Controleer daarnaast de voorwaarden van je AI-tool; die bepalen wat je met de uitvoer mag doen.
Controleer je AI-account
Controleer ook welk account je gebruikt, wat de tool onthoudt, welke gesprekken of links je hebt gedeeld en wat een tijdelijk gesprek of feedbackknop werkelijk doet. De afspraken van je organisatie blijven leidend.
Waarom deze pagina apart staat
De cursus leert een werkwijze: vertellen, laten doorvragen, samen iets maken, controleren en bewaren. Deze toolwijzer bundelt de actuele modellen en productvoorbeelden; de cursussen verwijzen ernaar. Controleer bij een grote wijziging altijd de informatie in de toepassing zelf.
Snelle keuze
Gebruik dit als vertrekpunt, niet als vaste regel.
| Je wilt… | Begin met… | Let vooral op… |
|---|---|---|
| Snel een ruwe eerste versie maken | Dicteren | Transcriptiefouten en onbedoeld stellige taal |
| Een idee of dilemma onderzoeken | Gesproken of getypte AI-chat | Bevestiging, aannames en te snelle oplossingen |
| Een indeling, proces of dia zichtbaar maken | Een schets of voorbeeldafbeelding met een korte toelichting | Verkeerde interpretatie, tekst en cijfers, rechten, toegankelijkheid en bewerkbaarheid |
| Een lastig gesprek oefenen | AI-chat met rollensimulatie | Anonimiseren, geen diagnose, zelf het oordeel houden |
| Een webpagina of document maken of verbeteren | Chat of, als dat beschikbaar is, een bewerkbaar document naast het gesprek | Doel, lezer, bronnen, eigen passages en versiebeheer |
| Kennis bruikbaar maken | Een vergelijking, notitie, instructie of uitleg | Bronnen, begrijpelijkheid, bewerkbaarheid en toegang voor de ontvanger |
| Terugkerend met dezelfde bestanden werken | Een begrensde werkmap in Work, Claude Desktop, Codex of Claude Code | Rechten, voorgestelde wijzigingen, back-up en versiebeheer |
Veilig in de dagelijkse praktijk
Juist wanneer je vrijuit praat, kun je ongemerkt meer delen dan je van plan was.
Laat namen, functies, medische gegevens en unieke gebeurtenissen weg. Beschrijf wat je wilt onderzoeken, niet alles wat je over een ander weet.
Spraakherkenning kan namen, cijfers en ontkenningen verkeerd verstaan. Controleer altijd vóór je de tekst deelt of als afspraak bewaart.
Een eigen gesproken notitie is iets anders dan een overleg opnemen. Volg bij gesprekken de regels en afspraken van je organisatie.
Zet acties, besluiten en bruikbare teksten op de juiste plek. Bewaar gevoelige ontboezemingen niet automatisch als organisatiekennis.