Actuele toolwijzer

Kies hoe je met AI wilt werken

Begin niet bij een merk of abonnement. Kies eerst wat je wilt doen: je gedachten uitspreken, samen nadenken, met een schets laten zien wat je bedoelt, een document maken of met vaste bestanden werken.

Modellen en werkvormen bijgewerkt: 19 november 2026

Eerst de werkvorm

Wat wil je op dit moment bereiken?

De lichtste werkvorm is vaak genoeg. Je kunt tijdens één taak ook wisselen: eerst praten, daarna lezen en ten slotte zelf corrigeren.

01

Ik wil mijn gedachten kwijt

Dicteer in plaats van typen. Je stem wordt tekst die je daarna kunt ordenen en verbeteren. Handig voor een eerste versie, notitie of lange uitleg.

Controleer: namen, cijfers, vaktermen en leestekens.

02

Ik wil samen nadenken

Voer een gesproken of getypt AI-gesprek. Laat de AI één vraag tegelijk stellen, samenvatten en verschillende perspectieven onderzoeken.

Controleer: of de samenvatting jouw bedoeling volgt en geen oordeel toevoegt.

03

Ik wil iets zichtbaar maken

Upload een ruwe schets, foto of voorbeeld en licht toe wat je ermee wilt bereiken. Handig voor een dia, webindeling, procesplaat of andere eerste visual.

Controleer: interpretatie, exacte tekst en cijfers, rechten, leesbaarheid en bewerkbaarheid.

04

Ik wil iets uitwerken

Werk in een chat, met bestanden of in een bewerkbaar document naast het gesprek. Maak een webtekst, plan, mail of gespreksoverzicht en behandel feedback als voorstel, niet als opdracht.

Controleer: doel, lezer, feiten, eigen wijzigingen en uitvoerbaarheid.

05

Ik wil met vaste bestanden werken

Gebruik een desktop- of codehulpmiddel dat een aangewezen werkmap kan lezen en, met jouw toestemming, bestanden kan toevoegen of wijzigen.

Controleer: mapgrens, voorgestelde wijzigingen, back-up en gevoelige inhoud.

Oktober 2026 · modellen

Een nieuw model, een bruikbaarder resultaat?

Een model is de motor; de app bepaalt welke bestanden, hulpmiddelen en deelmogelijkheden je kunt gebruiken. Een nieuwe motor geeft je dus niet vanzelf alle functies.

GPT‑6.1 Sol

OpenAI richt dit model op complex programmeerwerk, computergebruik en professioneel werk. In Work en Codex kun je het, waar beschikbaar, inzetten om bijvoorbeeld bronmateriaal naar een document of klein prototype te vertalen.

Controleer je modelkeuze en toegang in je eigen account. Beschikbaarheid hangt af van abonnement, uitrol en organisatie-instellingen; de gewone chat hoeft niet dit model te gebruiken.

Claude Opus 5.5

Anthropic richt dit model op omvangrijk kenniswerk en programmeren. Je kunt ermee onderzoeken hoe een plan, uitleg of toepassing scherper wordt. Denk aan een onderbouwde vergelijking, een werkinstructie of een visuele uitleg op basis van gecontroleerde bronnen.

Het model bedenkt en bouwt mee; functies zoals Artifacts, Docs en Slides horen bij de Claude-omgeving. Controleer welke daarvan voor jouw account beschikbaar zijn.

Probeer dezelfde taak met twee modellen · ongeveer 15 minuten
  1. Kies één kleine taak en veilige invoer, bijvoorbeeld een uitleg voor nieuwe vrijwilligers.
  2. Noteer vooraf je criteria: inhoud klopt, doelgroep begrijpt het, ontbrekende informatie blijft zichtbaar en het resultaat is bewerkbaar.
  3. Gebruik dezelfde bron en opdracht in twee nieuwe gesprekken. Kies twee modellen als je toegang hebt; anders vergelijk je twee pogingen of werkvormen.
  4. Beoordeel beide resultaten aan de bron. Vraag bij beide om dezelfde gerichte verbetering.
  5. Bewaar welke versie bruikbaar is, hoeveel tijd en herstelwerk nodig waren en welke app en welk model je hebt gebruikt.

Je hoeft voor deze proef geen nieuw abonnement af te sluiten. Een tweede AI-antwoord is een vergelijking, geen onafhankelijke broncontrole.

Van gesprek naar iets bruikbaars

Niet alleen een antwoord, ook iets om mee te werken

Vraag om een concreet eindproduct en werk in kleine rondes. Controleer eerst de inhoud en daarna pas vorm, knoppen en delen.

Van kennis naar een passend werkproduct

Kies wat je collega, klant of bestuur nodig heeft: een vergelijking, beslisnotitie, werkinstructie, presentatie of kleine toepassing. Een explainer is één mogelijkheid: een korte uitleg met bijvoorbeeld een visual en controlevraag.

Kies en maak een werkproduct →

Samen bewerken en gericht verbeteren

In Claude Docs kun je een document naast het gesprek zelf bewerken en gerichte wijzigingen vragen. Claude Slides en Design bieden andere vormen. ChatGPT Work kan eveneens documenten, presentaties en andere bestanden opleveren en laten bekijken.

Vraag vooraf om het gewenste bestandstype. Controleer wat exporteren en delen werkelijk opleveren en of de ontvanger het kan openen.

Een klein interactief hulpmiddel

ChatGPT kan, waar beschikbaar, interactieve visualisaties tonen: een grafiek, rekenhulp of planner. Kijk of Visualize in jouw omgeving verschijnt; toegang verschilt per account, app en uitrol. Claude Artifacts kan eveneens een uitleg of kleine toepassing naast het gesprek tonen. Met Work, Codex of Claude Code kun je ook een prototype uitwerken. Gebruik eerst fictieve gegevens en één duidelijke hoofdtaak.

Een werkende knop bewijst niet dat opslag, toegangsrechten of gezamenlijk gebruik geregeld zijn. Test de toepassing zoals een nieuwe gebruiker dat zou doen. Controleer bekende uitkomsten, ongeldige invoer, toetsenbordbediening en kleine schermen. Een visualisatie is meestal een momentopname, geen automatisch bijgewerkt dashboard.

Probeer een grafiek, rekenhulp of planner.

Meer stappen aan AI overlaten

In de nieuwe Claude-ervaring komen chat en Cowork samen; tijdens de uitrol kan jouw scherm nog de oude indeling hebben. Ook Work kan een taak met meerdere stappen uitvoeren.

Omschrijf het resultaat, toegestane bronnen en een stopmoment. Laat eerst een plan zien. Publiceren, verzenden, verwijderen of een account verbinden vraagt een bewuste eigen keuze.

Een herbruikbare stijl in Claude · gecontroleerd op 14 oktober 2026

Claude kan stijlinformatie hergebruiken via ontwerpsystemen. Deze functie is in bèta en vraagt een ondersteund betaald account. Controleer de beschikbare functies en toegangsrechten in jouw omgeving; gebruik voor de oefening anders een gewone stijlkaart.

De losse Claude Design-omgeving wordt verplaatst naar Claude en sluit volgens de aangekondigde planning op 14 december 2026. Maak deze route daarom niet afhankelijk van één knop of oud scherm. Bewaar je eigen stijlafspraken en bestanden buiten de tool. Wijzig geen gedeeld ontwerpsysteem of teaminstelling zonder afstemming.

Maak je huisstijl herbruikbaar.

Meer denkwerk is niet altijd nodig

Bij Opus 5.5 is de beschikbare inspanningsinstelling een belangrijk middel om kwaliteit, wachttijd en verbruik af te wegen. Begin voor een kleine taak met de gebruikelijke instelling in jouw app. Als je kunt kiezen, vergelijk dan dezelfde taak aan vaste criteria voordat je de instelling verhoogt. Namen en knoppen kunnen verschillen; een API-instelling hoeft niet in jouw chat zichtbaar te zijn.

Een hogere instelling is geen broncontrole. Beoordeel nog steeds juistheid, ontbrekende informatie en bruikbaarheid. Voor leren en samen oefenen blijven vragen en tussentijdse afspraken nuttig; die hoef je niet weg te halen omdat een model langer zelfstandig kan werken.

Een taak delegeren met duidelijke grenzen

Leg vast wat klaar moet zijn, welke relevante bestanden of gekoppelde bronnen AI mag lezen, waar concepten mogen komen en wanneer het werk moet stoppen. Geef niet automatisch toegang tot je hele schijf, mailbox of alle verbonden apps.

Maak onderscheid tussen je opdracht en aangeleverde broninhoud. Tekst in een document is geen toestemming om je instructies te wijzigen, iets te publiceren of gegevens naar een ander systeem te sturen. Labels helpen, maar zijn geen garantie tegen misbruik. Behoud controlepunten voor verzenden, publiceren, accountkoppelingen, kosten en verwijderen.

Bij langere taken: bewaar een gecontroleerde stand-van-zaken en de oorspronkelijke bronnen. Oefen met verder werken in een nieuw gesprek.

Eén korte briefing

Doel, bron, vorm en controle

Vertel voor wie het resultaat is, wat die persoon ermee moet kunnen, welke bron leidend is en wat niet mag worden ingevuld. Vraag eerst een voorstel en geef daarna pas akkoord voor de eerste versie. Dit kun je typen of inspreken.

Voorbeelden van nu

Zes stappen van vraag naar betrouwbare AI-output. Eén, doel: wat moet er beslist of gemaakt worden. Twee, bronnen: welke documenten en cijfers zijn leidend. Drie, vragen: wat ontbreekt nog voor een goed concept. Vier, concept: maak de eerste controleerbare versie. Vijf, controle: check bron, cijfers, toon en bevoegdheid. Zes, vastleggen en verbeteren: bewaar de goede werkwijze, de fouten en de testgevallen.
Een goede prompt is één stap in een controleerbare werkwijze.

Welke hulpmiddelen passen daarbij?

Dit zijn voorbeelden, geen ranglijst. Functies verschillen per apparaat, account, taal en abonnement en kunnen veranderen.

Dicteren in bijna ieder programma

Gebruik de dicteerfunctie van Windows, macOS, je telefoon of een apart spraak-naar-tekstprogramma zoals Wispr Flow. Dit is vooral invoer: je woorden verschijnen als tekst in de toepassing waarin je werkt.

Een opgenomen overleg uitwerken

Begin met de bron: een opname, toegestane afspeellink of tekst. Controleer of de AI het audiospoor werkelijk kan verwerken. Een betere transcriptie, verslag, besluitenlijst en analyse hebben ieder een eigen controle nodig. Bewaar ze in één lokale werkmap.

Volg de opnamecursus →

Een gesproken AI-gesprek

ChatGPT Voice, Claude Voice, Microsoft Copilot Voice en Gemini Live zijn voorbeelden van omgevingen waarin je hardop kunt overleggen. Kijk in je eigen app welke talen en mogelijkheden beschikbaar zijn.

Chatten of samen in een document

ChatGPT, Claude, Microsoft Copilot en Gemini kunnen, afhankelijk van de gekozen versie, tekst en bestanden gebruiken. Sommige omgevingen openen daarnaast een document naast het gesprek. Claude Docs is daar een actueel voorbeeld van. Je kunt zelf meeschrijven en daarna gerichte wijzigingen vragen. Controleer welke functies jouw account heeft en bewaar bij belangrijk werk zelf herkenbare tussenversies.

In je eigen Word, Excel of PowerPoint

Je kunt AI ook laten werken in het programma waarin je al werkt. Een invoegtoepassing opent een zijpaneel. Daar beschrijf je wat er moet gebeuren en AI past het geopende bestand aan. Claude in Excel, Word en PowerPoint, Microsoft Copilot en ChatGPT in Excel zijn voorbeelden. Meestal heb je een betaald abonnement nodig. Je blijft zo in je eigen bestand en sjabloon, maar AI wijzigt wel je echte bestand. Werk daarom op een kopie en kijk het resultaat na.

Een overzicht dat klopt →

Een schets of afbeelding als invoer

In onder meer ChatGPT Images kun je een schets of bestaande afbeelding gebruiken als uitgangspunt. Beschrijf exact wat moet veranderen én wat gelijk moet blijven. Werk daarna stap voor stap. Een gegenereerd beeld is niet automatisch een bewerkbare presentatie en tekst, cijfers, logo's en herkenbare personen vragen altijd controle.

Werken vanaf de computer

ChatGPT Work, Codex en de Claude-desktopapp kunnen, met passende toegang, vanuit een aangewezen map werken. Claude Code biedt ook een desktoproute; een terminal is niet de enige mogelijkheid. Een bestand op je computer staat lokaal; dat betekent niet automatisch dat de verwerking ook lokaal blijft.

De lastigste stap

Een map op je computer openen voor een AI-tool

Hier lopen de meeste mensen vast. Twee dingen helpen om te begrijpen waarom.

Een gewone browserchat heeft niet vanzelf toegang tot je lokale map. Uploaden maakt meestal een afzonderlijke kopie. Sommige werkomgevingen kunnen via een goedgekeurde verbinding met je computer werken. Dat vraagt een beschikbare functie, een gekoppelde computer en beperkte toestemmingen. Begin in deze cursus met de desktoproute en controleer welke map werkelijk geopend is.

Lokaal opgeslagen is niet hetzelfde als lokaal verwerkt. Een bestand op je eigen computer blijft daar staan, maar zodra de AI de inhoud leest gaat die meestal naar de servers van de aanbieder. Zet daarom ook in een verbonden map geen wachtwoorden, bijzondere persoonsgegevens of vertrouwelijke stukken.

De cursus Bouw je eigen AI-kennissysteem doorloopt dit stap voor stap, met een editor, twee routes voor de AI-tool en een test om te controleren of de verbinding klopt.

Drie vragen die vaak terugkomen

Wat het kost, wat mag en van wie het is

Kort en feitelijk, met de datum hierboven. Voor je eigen situatie geldt altijd wat je organisatie heeft afgesproken.

Kosten

Heb ik een betaald abonnement nodig?

Voor het leren van de werkwijze niet. Je kunt vaak met gratis functies beginnen, bijvoorbeeld typen of de dicteerfunctie van je computer. Gesproken gesprekken, nieuwe modellen, langere taken en maptoegang kunnen extra voorwaarden of een betaald plan hebben. Voor de bouwcursus heb je een omgeving nodig die de aangewezen werkmap werkelijk kan lezen en schrijven. Kijk in je eigen app wat jouw abonnement bevat voordat je iets afsluit.

Gegevens

Mag ik werkgegevens in een AI-tool zetten?

Zodra er persoonsgegevens door een AI-tool gaan, is er sprake van verwerking en geldt de AVG onverkort. Een gewoon persoonlijk account is daar meestal niet geschikt voor, omdat je organisatie dan geen afspraken met de aanbieder heeft gemaakt over die verwerking. Werk daarom met fictieve of geanonimiseerde voorbeelden en overleg met de verantwoordelijke in je organisatie voordat je met echte gegevens werkt. Ik ben geen jurist; dit is een vuistregel en geen advies.

Rechten

Van wie is wat de AI maakt?

Auteursrecht veronderstelt een menselijke maker. Tekst of beeld dat volledig door AI is voortgebracht, valt daar in Europa in beginsel niet onder; wat jij er zelf aan toevoegt, kiest en herschrijft wel. Praktisch betekent dat twee dingen: je kunt niet zomaar verbieden dat een ander iets soortgelijks gebruikt en je blijft zelf verantwoordelijk voor wat je publiceert. Controleer daarnaast de voorwaarden van je AI-tool; die bepalen wat je met de uitvoer mag doen.

Controleer je AI-account

Training uit is één stap, geen vrijbrief

Controleer ook welk account je gebruikt, wat de tool onthoudt, welke gesprekken of links je hebt gedeeld en wat een tijdelijk gesprek of feedbackknop werkelijk doet. De afspraken van je organisatie blijven leidend.

Doe de AI-accountcheck in Veilig digitaal werken →

Waarom deze pagina apart staat

De cursus blijft bruikbaar als hulpmiddelen veranderen

De cursus leert een werkwijze: vertellen, laten doorvragen, samen iets maken, controleren en bewaren. Deze toolwijzer bundelt de actuele modellen en productvoorbeelden; de cursussen verwijzen ernaar. Controleer bij een grote wijziging altijd de informatie in de toepassing zelf.

Snelle keuze

Van taak naar passende vorm

Gebruik dit als vertrekpunt, niet als vaste regel.

Je wilt…Begin met…Let vooral op…
Snel een ruwe eerste versie makenDicterenTranscriptiefouten en onbedoeld stellige taal
Een idee of dilemma onderzoekenGesproken of getypte AI-chatBevestiging, aannames en te snelle oplossingen
Een indeling, proces of dia zichtbaar makenEen schets of voorbeeldafbeelding met een korte toelichtingVerkeerde interpretatie, tekst en cijfers, rechten, toegankelijkheid en bewerkbaarheid
Een lastig gesprek oefenenAI-chat met rollensimulatieAnonimiseren, geen diagnose, zelf het oordeel houden
Een webpagina of document maken of verbeterenChat of, als dat beschikbaar is, een bewerkbaar document naast het gesprekDoel, lezer, bronnen, eigen passages en versiebeheer
Kennis bruikbaar makenEen vergelijking, notitie, instructie of uitlegBronnen, begrijpelijkheid, bewerkbaarheid en toegang voor de ontvanger
Terugkerend met dezelfde bestanden werkenEen begrensde werkmap in Work, Claude Desktop, Codex of Claude CodeRechten, voorgestelde wijzigingen, back-up en versiebeheer

Veilig in de dagelijkse praktijk

Praten voelt informeel, de informatie is dat niet altijd

Juist wanneer je vrijuit praat, kun je ongemerkt meer delen dan je van plan was.

Maak mensen onherkenbaar

Laat namen, functies, medische gegevens en unieke gebeurtenissen weg. Beschrijf wat je wilt onderzoeken, niet alles wat je over een ander weet.

Lees het resultaat terug

Spraakherkenning kan namen, cijfers en ontkenningen verkeerd verstaan. Controleer altijd vóór je de tekst deelt of als afspraak bewaart.

Vraag toestemming voor opnames

Een eigen gesproken notitie is iets anders dan een overleg opnemen. Volg bij gesprekken de regels en afspraken van je organisatie.

Bewaar het werk, niet ieder gesprek

Zet acties, besluiten en bruikbare teksten op de juiste plek. Bewaar gevoelige ontboezemingen niet automatisch als organisatiekennis.