Module 8 - Gezamenlijke afspraken voor verantwoord AI-gebruik
Richttijd: 25 minuten, lezen en de opdracht doen.
De situatie
Drie bestuursleden gebruiken AI op hun eigen manier. De één plakt stukken in een gratis chatbot, de ander gebruikt een betaald account en de derde laat AI teksten publiceren. Zonder gezamenlijke afspraken ontstaat een onzichtbaar risico.
Maak gebruik bespreekbaar
Breng eerst in kaart:
| Vraag | Voorbeeld |
|---|---|
| Waarvoor? | samenvatten, schrijven, analyseren |
| Met welke gegevens? | openbaar, intern, persoonsgegevens, financieel |
| In welke dienst? | aanbieder, accounttype, instellingen |
| Wie controleert? | rol en controlewijze |
| Wat gebeurt erna? | bewaren, delen, besluiten, publiceren |
Een bestand op je eigen computer betekent niet automatisch dat de verwerking lokaal blijft. Controleer de dienst, instellingen, overeenkomst en actuele voorwaarden.
Opdracht - schrijf acht AI-werkafspraken
Neem ten minste op:
- toegestane toepassingen;
- niet-toegestane of vooraf te beoordelen gegevens;
- goedgekeurde hulpmiddelen en accounts;
- menselijke controle;
- bron- en statusvermelding;
- besluitvorming en publicatie;
- incidenten en twijfel;
- evaluatie en actualisatie.
Beoordeel deze concept-werkafspraken als kritische reviewer.
Zoek:
- vage woorden zoals ’zorgvuldig’ zonder concrete handeling;
- ontbrekende eigenaar of controleur;
- uitzonderingen zonder escalatieroute;
- aannames over privacy of beveiliging;
- regels die in vrijwilligerswerk onuitvoerbaar zijn.
Stel verbeteringen voor, maar presenteer ze als concept voor bestuursbesluit.
[CONCEPT-AFSPRAKEN]
Hoe weet je of het klopt?
Werkafspraken gaan meestal over wat je erin stopt. Even belangrijk is wat eruit komt, want daar zit een probleem dat niet vanzelf opvalt: een fout antwoord ziet er precies zo uit als een goed antwoord. Vloeiend, stellig, in de juiste toon, met een nette structuur. De taal geeft geen enkel signaal.
In bestuurswerk komen drie soorten fouten voor:
- een verzonnen bron. Een artikelnummer, een wetsnaam of een verwijzing naar “artikel 12 van jullie statuten” die niet bestaat. Dit is de gevaarlijkste, want een artikelnummer oogt controleerbaar en wordt daarom juist niet gecontroleerd;
- een plausibele maar onjuiste samenvatting van een stuk dat je zelf hebt aangeleverd. De strekking klopt ongeveer, maar een voorwaarde of een uitzondering is weggevallen;
- een oordeel dat als feit wordt gepresenteerd. “Dit is gebruikelijk bij verenigingen” of “dit is voldoende” zijn meningen zonder afzender.
Wat wel werkt
- controleer de bron, niet het antwoord. Vraag om een letterlijk citaat met vindplaats en sla dat citaat op in het originele document na;
- reken zelf na. Elk bedrag, elk percentage, elke optelling, in een spreadsheet;
- vraag wat er níet staat. “Noem wat over dit onderwerp ontbreekt in de aangeleverde tekst” levert vaak meer op dan de samenvatting zelf;
- doe het twee keer in aparte gesprekken en leg de antwoorden naast elkaar. Verschillen wijzen je naar de zwakke plek.
Wat niet werkt
- vragen of het zeker is. “Weet je het zeker?” levert een andere toon op en geen andere controle;
- om een bronvermelding vragen en die niet openen;
- een tweede AI het antwoord laten beoordelen. Twee modellen kunnen dezelfde fout overtuigend bevestigen.
De bestuurlijke vertaling
Wie een stuk aan het bestuur voorlegt, is verantwoordelijk voor de inhoud. Ongeacht wie of wat het heeft geschreven. “Dat had AI zo opgeschreven” is geen verweer en het zal er ook nooit een worden.
Voeg dit toe aan jullie afspraken
Eén regel is genoeg en hij is uitvoerbaar in vrijwilligerswerk: bij elk stuk waaraan AI heeft meegewerkt staat wie het heeft gecontroleerd, waaraan en op welke datum. Twee zinnen onderaan het document. Wie dat niet kan invullen, legt het stuk niet voor.
Vier stopkaarten
Test je afspraken met vier situaties:
- een ledenlijst met contactgegevens;
- een openbaar jaarverslag;
- notities over een conflict;
- een persbericht over een vastgesteld besluit.
Bepaal per situatie: toegestaan, eerst beoordelen of niet gebruiken. Noteer wie beslist en waarom.
Actuele regels
Privacy-, AI- en transparantieregels ontwikkelen door. Gebruik daarom geen vaste datumlijst als vervanging voor periodieke controle. Raadpleeg actuele informatie van de Autoriteit Persoonsgegevens en de Europese Commissie en schakel deskundigheid in bij juridische of risicovolle toepassingen.
Deze cursus is onderwijs en geen juridisch advies.
Bewijs van leren
- De afspraken noemen concrete handelingen en eigenaren.
- Gegevenscategorieën en toegestane hulpmiddelen zijn onderscheiden.
- Menselijke controle en besluitvorming zijn expliciet.
- Ik heb de vier stopkaarten beoordeeld.
- In onze afspraken staat wie een AI-stuk controleert, waaraan en wanneer.
Korte zelftoets
Klaar wanneer
Een nieuw bestuurslid uit de afspraken kan afleiden wat mag, wat eerst besproken moet worden en wanneer AI stopt.